دشت لاله های واژگون

دشت لاله های واژگون، نگین سرخ فام طبیعت ایران، منظره ای بی بدیل است که هر بهار، زمین را با جلوه ای خیره کننده از هزاران گل واژگون می آراید. این دشت های فریبنده، گنجینه های طبیعی و فرهنگی ایران به شمار می روند که هر ساله چشم اندازی رویایی برای دوستداران طبیعت رقم می زنند و بازدیدکنندگان را به سفری به سوی بکرترین و دل انگیزترین نواحی کوهستانی این سرزمین دعوت می کنند.

فصل بهار در ایران، خود داستانی از رویش و سرزندگی است، اما در میان انبوه زیبایی ها، دشت هایی که با فرش سرخرنگ لاله های واژگون آراسته می شوند، روایتی دیگرگونه از شکوه طبیعت را بازگو می کنند. این گل های زیبا که در گویش های محلی به «اشک مریم»، «گل قلندری» یا «گل بگریو» شهرت یافته اند، نه تنها از نظر گیاه شناسی پدیده ای خاص محسوب می شوند، بلکه با افسانه ها و فرهنگ مردم این سرزمین نیز گره خورده اند. تماشای این پدیده ی طبیعی، تجربه ای عمیق و به یادماندنی است که هر سال هزاران نفر را از سراسر ایران و جهان به این دشت های پرگل می کشاند. اما در کنار لذت بردن از این مناظر بی نظیر، حفاظت از این گونه های ارزشمند در برابر خطر انقراض، مسئولیتی است که بر دوش هر طبیعت گردی قرار می گیرد. این راهنما، سفری جامع و الهام بخش را به سوی این دشت های سحرانگیز ارائه می دهد و ابعاد گوناگون این پدیده را برای علاقه مندان آشکار می سازد.

آشنایی با لاله واژگون: گل منحصربه فرد کوهستان

لاله واژگون، با نام علمی Fritillaria imperialis، یکی از شگفت انگیزترین و دلرباترین گل های خودروی طبیعت ایران است که هرساله در فصل بهار، با شکوه و جلوه ای خاص، دامنه های کوهستان را بهشت برین می سازد. این گل باشکوه که به خانواده سوسنیان تعلق دارد، با ویژگی های منحصربه فرد خود، نه تنها نگاه هر بیننده ای را به خود خیره می کند، بلکه از نظر علمی و فرهنگی نیز اهمیت فراوانی دارد.

ویژگی های ظاهری و علمی لاله واژگون

ویژگی بارز لاله واژگون، شکل خاص گل های آن است که رو به پایین و واژگون قرار گرفته اند. این گل ها معمولاً به صورت زنگوله ای و به رنگ های گرمی همچون قرمز مایل به نارنجی، زرد و گاهی بنفش تیره دیده می شوند. در بخش مرکزی گل، پودرهایی زردرنگ و درخشان وجود دارد که جلوه ای بی نظیر به آن می بخشد. ساقه ی این گل می تواند به ارتفاعی بین ۳۰ تا ۱۰۰ سانتی متر برسد و معمولاً چند گل (بین ۳ تا ۱۲ گل) به صورت خوشه ای در انتهای ساقه قرار می گیرند.

یکی از دلایل شهرت این گل به «اشک مریم»، جمع شدن قطرات شبنم در بخش داخلی گلبرگ ها و سرازیر شدن آن ها به سمت پایین است که منظره ای شبیه به اشک ریختن را تداعی می کند. این قطرات شبنم در واقع ترشحات غدد مخصوصی هستند که نقش مهمی در جذب گرده افشان ها ایفا می کنند. برگ های لاله واژگون نیز به رنگ سبز روشن، براق و نیزه ای شکل هستند که در طول ساقه به صورت مارپیچی و در قسمت بالایی به صورت طوقه ای در اطراف گل ها قرار می گیرند. عمر گل های لاله واژگون پس از شکوفایی نسبتاً کوتاه است و معمولاً از اواسط فروردین تا اواخر اردیبهشت دوام می آورد و سپس به مرحله دانه و پیاز می رود. پیاز این گیاه در عمق خاک قرار دارد و برای بقای آن حیاتی است.

نمادشناسی و ریشه های فرهنگی لاله واژگون

لاله واژگون در فرهنگ ایرانی، تنها یک گل زیبا نیست، بلکه نمادی عمیق از اندوه، پاکی و معصومیت به شمار می رود. نام های محلی آن مانند «اشک مریم» یا «اشک سیاوش» ریشه در داستان ها و افسانه های کهن دارند. در یکی از روایت های مشهور، مردم محلی بر این باورند که این گل در سوگ سیاوش، قهرمان اسطوره ای شاهنامه فردوسی، سر به زیر افکنده و اشک می ریزد. سیاوش، که نماد پاکی و بی گناهی بود، به ناحق کشته شد و لاله واژگون با گل های سر به زیر و اشک های شبنم گونه اش، نمادی از این غم و اندوه جاودانه شده است.

این ارتباط عمیق با داستان های اسطوره ای، به لاله واژگون هویتی فراتر از یک گیاه بخشیده و آن را به بخش جدایی ناپذیری از میراث فرهنگی و فولکلور ایران تبدیل کرده است. در بسیاری از مناطق، به ویژه در استان های زاگرس نشین، مردم از دیرباز با این گل انس و الفت داشته اند و آن را با احترامی خاص می نگرند. همین ارتباط فرهنگی عمیق است که اهمیت حفظ این گونه را دوچندان می کند تا داستان های آن همچنان نسل به نسل منتقل شود.

زیستگاه و زمان طلایی رویش لاله های واژگون

لاله واژگون عمدتاً در مناطق کوهستانی و دامنه های معتدل و مرطوب رشته کوه های زاگرس و البرز می روید. این گیاه برای رشد به خاک های لومی و غنی از مواد آلی نیاز دارد و در ارتفاعات ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ متری از سطح دریا بهترین عملکرد را از خود نشان می دهد. بارش های مناسب پاییزی و زمستانی و ذوب تدریجی برف ها در اوایل بهار، شرایط ایده آلی را برای جوانه زدن پیازهای آن فراهم می کند.

زمان طلایی و اوج شکوفایی لاله های واژگون معمولاً از اواسط فروردین آغاز شده و تا اواخر اردیبهشت ادامه می یابد. البته این بازه زمانی ممکن است بسته به شرایط آب و هوایی هر منطقه و ارتفاع آن کمی متغیر باشد. در مناطق گرم تر، گل ها زودتر نمایان می شوند و در ارتفاعات بالاتر، دیرتر به اوج زیبایی خود می رسند. برای برنامه ریزی یک سفر موفق و تماشای این دشت ها در بهترین حالت خود، همیشه توصیه می شود پیش از حرکت، از وضعیت آب و هوایی و زمان دقیق گل دهی محلی جویا شد. رویش لاله واژگون، فصلی کوتاه اما سرشار از شگفتی است که طبیعت دوستان را به تماشای یکی از نادرترین و زیباترین پدیده های طبیعی دعوت می کند.

معرفی برترین دشت های لاله واژگون ایران برای بازدید

ایران، با تنوع اقلیمی بی نظیر خود، میزبان دشت های لاله های واژگون فراوانی است که هر یک زیبایی و جلوه ای خاص دارند. از دامنه های سرسبز زاگرس گرفته تا مناطق کوهستانی دیگر، در هر گوشه ای می توان ردپای این گل های باشکوه را یافت. سفر به این دشت ها، فرصتی بی نظیر برای ارتباط با طبیعت بکر و غرق شدن در آرامش بی کران آن است.

دشت لاله های واژگون کوهرنگ (چهارمحال و بختیاری)

دشت لاله های واژگون کوهرنگ در استان چهارمحال و بختیاری، بی شک بزرگ ترین و شناخته شده ترین رویشگاه این گل در ایران و حتی جهان به شمار می آید. این دشت با وسعت تقریبی ۳۶۰۰ هکتار، در شهرستان کوهرنگ، در ۱۲ کیلومتری شهر چلگرد و نزدیک روستای فخرآباد قرار دارد. این منطقه به عنوان اثر طبیعی ملی لاله واژگون تحت حفاظت سازمان محیط زیست ایران است و سالانه هزاران بازدیدکننده را به خود جذب می کند.

مسیر دسترسی به این دشت از طریق جاده آسفالته اصفهان به کوهرنگ امکان پذیر است. پس از رسیدن به چلگرد و طی کردن مسافتی کوتاه به سمت روستای فخرآباد، تابلوی راهنما شما را به سوی این بهشت زمینی هدایت می کند. دشت کوهرنگ نه تنها به خاطر لاله های واژگونش شهرت دارد، بلکه در اطراف آن جاذبه های گردشگری دیگری نیز وجود دارد که می توانند سفر را کامل تر کنند. از جمله این جاذبه ها می توان به آبشار کوهرنگ، چشمه دیمه (یکی از بزرگترین سرچشمه های زاینده رود)، پیست اسکی چلگرد (فعال در فصل زمستان) و غار یخی چما اشاره کرد. بهترین زمان بازدید از دشت کوهرنگ، اواخر فروردین تا اواسط اردیبهشت است، زمانی که گل ها در اوج شکوفایی خود قرار دارند. برای اقامت، شهر چلگرد و اطراف آن دارای اقامتگاه های بومگردی و هتل های کوچکی هستند که می توانند پذیرای گردشگران باشند.

دشت لاله های واژگون خوانسار (اصفهان): گلستان کوه و دره بید

در استان اصفهان و در ۱۵ کیلومتری جنوب شهر خوانسار، دشت های لاله های واژگون گلستان کوه و دره بید، با زیبایی های خیره کننده خود، عاشقان طبیعت را به سوی خود می خوانند. این منطقه کوهستانی که بخشی از ارتفاعات رشته کوه سیل است، در فصل بهار به دشتی سرخ فام از لاله های واژگون تبدیل می شود.

دشت لاله واژگون گلستان کوه در دامنه شمالی این کوه قرار دارد و دسترسی به آن نسبتاً آسان است. کافی است از شهر خوانسار به سمت جنوب و جاده گلستان کوه حرکت کرد. اما دشت دره بید در دامنه جنوبی گلستان کوه واقع شده و برای رسیدن به آن باید از خوانسار به سمت شهر دامنه و سپس روستای دره بید رفت. پس از آن، یک مسیر خاکی حدود ۱۰ کیلومتری باید طی شود تا به این دشت بکر و زیبا رسید. هر دو دشت در اردیبهشت ماه به اوج زیبایی خود می رسند و می توان شاهد جشنواره های محلی لاله های واژگون در خوانسار بود که شامل مراسم سورنازنی، چوب بازی و بازارچه های صنایع دستی می شود. خوانسار با اقامتگاه های بومگردی و سوئیت های متنوع، گزینه های خوبی برای اقامت شبانه فراهم می کند و تجربه ای دلنشین از سفر بهاری را رقم می زند.

دشت لاله های واژگون الیگودرز (لرستان)

استان لرستان، به دلیل طبیعت بکر و کوهستانی خود، یکی دیگر از میزبانان دشت های لاله های واژگون است. در جنوب شرقی شهر الیگودرز و در دامنه های سرسبز زاگرس، دشت هایی وسیع از این گل های باشکوه چشم نوازی می کنند. این منطقه به دلیل تنوع گونه ای لاله واژگون، از اهمیت ویژه ای برخوردار است و علاوه بر گونه رایج «اشک مریم»، گونه های کمیاب تر مانند «سوسن چلچراغ» نیز در آن یافت می شود.

مسیر دسترسی به دشت های الیگودرز معمولاً از طریق جاده های روستایی اطراف شهر الیگودرز امکان پذیر است. بهترین زمان بازدید نیز همانند سایر دشت ها، اواسط تا اواخر اردیبهشت ماه است. در نزدیکی این دشت ها، جاذبه های طبیعی دیگری همچون آبشارهای متعدد لرستان و روستاهای باصفا نیز وجود دارد که می توانند در برنامه سفر گنجانده شوند. الیگودرز و شهرهای اطراف آن، با فراهم آوردن امکانات اقامتی مناسب، پذیرای گردشگرانی هستند که به دنبال تجربه ای متفاوت از طبیعت گردی هستند.

دشت لاله های واژگون فریدون شهر (اصفهان)

در غرب استان اصفهان و در شهرستان فریدون شهر، دشت های لاله واژگون دیگری نیز وجود دارند که کمتر شناخته شده اند اما از زیبایی چیزی کم ندارند. این دشت ها در مسیر چشمه لنگان و نزدیک به شهرستان سمیرم قرار گرفته اند. برای دسترسی به این دشت ها، معمولاً نیاز به پیاده روی حدود سه ساعته در طبیعت بکر و کوهستانی است که خود بخشی از جذابیت سفر به این مناطق به شمار می رود.

فریدون شهر حدود ۱۷۸ کیلومتر با اصفهان فاصله دارد و دسترسی به آن از طریق جاده های کوهستانی امکان پذیر است. بازدید از این دشت ها، فرصتی است برای تجربه طبیعت گردی ماجراجویانه و تماشای لاله های واژگون در محیطی آرام تر و بکرتر. امکانات اقامتی در فریدون شهر شامل اقامتگاه های بومگردی و خانه های روستایی است که می توانند گزینه ای مناسب برای شب مانی باشند و به تجربه فرهنگی سفر عمق بیشتری ببخشند.

دشت لاله های واژگون دره کی (سروآباد، کردستان)

در دل منطقه کوهستانی سروآباد استان کردستان، دشت لاله واژگون دره کی، با ترکیب بی نظیری از رنگ قرمز گل ها و سبزی دشت، منظره ای رؤیایی را به تصویر می کشد. رویش لاله ها در این دشت معمولاً از اوایل فروردین آغاز می شود و تا اواخر اردیبهشت ادامه می یابد.

برای رسیدن به دشت دره کی، باید ابتدا به سروآباد رفت. از شهرهای بزرگ تر مانند یاسوج تا سروآباد حدود ۲۰۰ کیلومتر فاصله است و سپس از سروآباد تا روستای دره کی حدود ۵۰ کیلومتر دیگر باید رانندگی کرد. این مسیر خود تجربه ای از تماشای طبیعت زیبای کردستان و روستاهای پلکانی آن است. اقامت در روستاهای اطراف سروآباد و در خانه های محلی، فرصتی برای آشنایی با فرهنگ غنی مردم کردستان و لذت بردن از میهمان نوازی آن ها را فراهم می کند. زیبایی های دشت دره کی در کنار مناظر اطراف، آن را به یکی از مقاصد محبوب طبیعت گردان تبدیل کرده است.

دشت لاله های واژگون ساورز (دهدشت، کهگیلویه و بویراحمد)

دشت لاله های واژگون ساورز در استان کهگیلویه و بویراحمد، در روستای ساورز از توابع دهدشت، یکی از بکرترین و دست نخورده ترین دشت های لاله واژگون در ایران محسوب می شود. این دشت که توسط رشته کوه های سرسبز محاصره شده است، تصویری خیال انگیز و منحصربه فرد از طبیعت را به نمایش می گذارد.

دسترسی به دشت ساورز ممکن است اندکی دشوارتر از سایر دشت ها باشد، اما تماشای این همه زیبایی بی شک ارزش این تلاش را دارد. نزدیک ترین شهر به دهدشت، بهبهان است و از بهبهان تا این منطقه حدود ۹۰ کیلومتر فاصله وجود دارد. طبیعت دست نخورده و آرامش بی بدیل ساورز، آن را به مقصدی ایده آل برای کسانی تبدیل می کند که به دنبال فرار از شلوغی و غرق شدن در آرامش محض طبیعت هستند. اقامتگاه های بومگردی و خانه های محلی در شهرهای اطراف دهدشت می توانند پذیرای بازدیدکنندگان باشند.

دیگر دشت های لاله واژگون در ایران

علاوه بر دشت های معرفی شده، لاله های واژگون در نقاط دیگری از ایران نیز یافت می شوند، از جمله برخی مناطق در استان کرمانشاه، همدان و حتی بخش هایی از آذربایجان. این دشت ها ممکن است وسعت کمتری داشته باشند یا کمتر شناخته شده باشند، اما هر یک زیبایی خاص خود را به نمایش می گذارند و نشان دهنده گستردگی رویش این گل زیبا در ایران هستند. کاوش در این مناطق می تواند تجربه ای جدید برای طبیعت گردان حرفه ای باشد.

لاله های واژگون، میراثی طبیعی و فرهنگی هستند که در دل کوهستان های ایران می درخشند و با هر گلبرگ سر به زیر خود، داستانی از طبیعت و تاریخ را روایت می کنند.

راهنمای سفر مسئولانه و نکات ضروری برای بازدید

بازدید از دشت های لاله های واژگون، تجربه ای فراموش نشدنی است که فرصت ارتباط عمیق با طبیعت و غرق شدن در زیبایی های آن را فراهم می آورد. با این حال، اهمیت حفاظت از این گنجینه های طبیعی، به ویژه لاله های واژگون که در خطر انقراض قرار دارند، بر هیچ کس پوشیده نیست. سفر مسئولانه، کلید حفظ این زیبایی ها برای نسل های آینده است.

برنامه ریزی سفر: بهترین زمان و آمادگی

یک برنامه ریزی دقیق، سفر را دلپذیرتر و ایمن تر می سازد. بهترین زمان برای بازدید از دشت های لاله واژگون، معمولاً در ماه اردیبهشت است، اما این زمان بسته به شرایط آب و هوایی و ارتفاع هر منطقه می تواند متفاوت باشد. همیشه توصیه می شود قبل از حرکت، پیش بینی آب و هوا را بررسی کرده و از طریق منابع محلی یا سازمان های محیط زیست، از زمان دقیق شکوفایی گل ها و وضعیت راه ها اطلاعات کسب کنید. برای مناطق کمتر شناخته شده یا بکرتر، همراهی با گروه های طبیعت گردی مجرب یا راهنمایان محلی می تواند بسیار مفید باشد، زیرا آن ها با جزئیات منطقه و نکات ایمنی آشنایی کامل دارند.

با توجه به اینکه این دشت ها اغلب در مناطق کوهستانی قرار دارند، لازم است از آمادگی جسمانی کافی برای پیاده روی اطمینان حاصل شود. در صورت سفر با کودکان یا افراد مسن، مسیری را انتخاب کنید که شیب ملایم تر و دسترسی آسان تری داشته باشد. همچنین، برنامه ریزی برای زمان بازگشت از دشت، به ویژه در مناطق دورافتاده، اهمیت زیادی دارد تا با تاریکی هوا مواجه نشوید.

اصول طلایی طبیعت گردی: چگونه از لاله واژگون حفاظت کنیم؟

لاله های واژگون گیاهانی بسیار حساس و آسیب پذیر هستند که چیدن آن ها به سرعت منجر به مرگ گل و نابودی پیازچه در درازمدت می شود. پس از جدا شدن از خاک، گل ها تنها چند ساعت عمر می کنند و به این ترتیب، با چیدن یک گل، نه تنها از عمر کوتاه آن در طبیعت می کاهیم، بلکه به چرخه تکثیر و بقای این گونه نادر نیز آسیب می رسانیم. شعار «تنها چیزی که برمی دارید عکس است، تنها چیزی که به جا می گذارید رد پاست» باید سرلوحه هر طبیعت گردی باشد.

به هیچ عنوان گل ها را نچینید! این گل ها پس از جدا شدن از خاک، فقط دو ساعت عمر می کنند و چیدن آن ها به معنای نابودی کامل گونه است.

در بسیاری از دشت ها، مسیرهای مشخصی برای عبور بازدیدکنندگان در نظر گرفته شده است. لازم است از این مسیرها خارج نشوید، زیرا عبور از میان گل ها می تواند پیازچه های زیر خاک را له کرده و به زیستگاه آن ها آسیب برساند. همچنین، جمع آوری تمام زباله ها، حتی ته سیگار و پوست میوه، و بردن آن ها به شهر، از اصول اولیه طبیعت گردی مسئولانه است. رهاسازی زباله، به ویژه پلاستیک و شیشه، نه تنها چهره طبیعت را زشت می کند، بلکه خطری جدی برای حیات وحش منطقه نیز به شمار می رود. رعایت سکوت و آرامش نیز به حفظ حیات وحش منطقه کمک می کند و اجازه می دهد تا حیوانات در زیستگاه طبیعی خود احساس امنیت داشته باشند. هرگونه آلودگی صوتی می تواند بر رفتار و چرخه زندگی آن ها تأثیر منفی بگذارد.

لوازم و تجهیزات مورد نیاز

برای یک سفر راحت و ایمن به دشت های لاله های واژگون، همراه داشتن برخی لوازم ضروری است:

• کفش مناسب: کفش های پیاده روی ضد آب و راحت با ساق بلند برای محافظت از مچ پا.
• لباس مناسب فصل: لباس لایه لایه که امکان تنظیم دما را بدهد. یک کاپشن سبک ضدآب یا بادگیر نیز ضروری است، زیرا آب و هوای کوهستانی می تواند ناگهان تغییر کند.
• دوربین عکاسی: برای ثبت زیبایی های بی نظیر دشت.
• پاوربانک: برای شارژ گوشی و دوربین، به دلیل عدم دسترسی به برق در طبیعت.
• کلاه آفتابی و عینک آفتابی: برای محافظت در برابر نور خورشید، به ویژه در ارتفاعات.
• کرم ضدآفتاب: برای جلوگیری از آفتاب سوختگی.
• آب آشامیدنی کافی: به دلیل عدم دسترسی به آب لوله کشی در بیشتر دشت ها.
• خوراکی های سبک و انرژی زا: مانند خشکبار، میوه، ساندویچ های کوچک.
• کوله پشتی مناسب: برای حمل آسان وسایل.
• کیسه زباله: برای جمع آوری تمام زباله های خود و دیگران.
• جعبه کمک های اولیه کوچک: شامل داروهای شخصی، چسب زخم، ضدعفونی کننده.

امکانات اقامتی و رفاهی

در نزدیکی اکثر دشت های لاله واژگون، به ویژه دشت های شناخته شده تر مانند کوهرنگ و خوانسار، امکانات اقامتی متنوعی وجود دارد. این امکانات شامل هتل ها، اقامتگاه های بومگردی و ویلاهای اجاره ای در شهرهای نزدیک (مانند چلگرد، خوانسار، الیگودرز) می شود. اقامتگاه های بومگردی به دلیل ارائه تجربه ای بومی و فرهنگی، محبوبیت زیادی بین گردشگران دارند.

در برخی مناطق، ممکن است امکان برپایی چادر در کمپ های مشخص شده وجود داشته باشد، اما باید قبل از سفر از این موضوع اطمینان حاصل کرد و قوانین محلی را رعایت نمود. امکانات رفاهی در خود دشت ها معمولاً محدود است و شامل سرویس بهداشتی (که ممکن است ابتدایی باشد) و گاهی اوقات فروشگاه های کوچک برای خرید آب و تنقلات می شود. لذا توصیه می شود تمام نیازهای اولیه خود را قبل از رسیدن به دشت تأمین کنید. همچنین، در مناطق کوهستانی، همواره احتیاط لازم را در نظر داشته باشید، از مسیرهای امن عبور کنید و به هشدارهای محلی توجه کنید تا سفری ایمن و لذت بخش داشته باشید.

بازدید از دشت های لاله های واژگون، نه تنها فرصتی برای تماشای یکی از زیباترین پدیده های طبیعی ایران است، بلکه یادآور مسئولیت ما در قبال حفظ این گنجینه های ارزشمند برای نسل های آینده است. با رعایت اصول طبیعت گردی مسئولانه، می توانیم اطمینان حاصل کنیم که این دشت های شگفت انگیز همچنان سالیان سال، با شکوه و جلال خود، چشم نواز گردشگران خواهند بود و داستان هایشان سینه به سینه منتقل خواهد شد.

---

دشت های لاله های واژگون ایران، با شکوه و عظمت خود، یکی از ارزشمندترین سرمایه های طبیعی و فرهنگی این مرز و بوم به شمار می روند. تماشای هزاران گل سر به زیر که در دامنه های سرسبز کوهستان ها همچون فرشی سرخ گسترده شده اند، تجربه ای عمیق از زیبایی و آرامش را به ارمغان می آورد. این گل های زیبا، نه تنها از نظر گیاه شناسی پدیده ای خاص هستند، بلکه با تاریخ، اسطوره و فرهنگ مردم ایران نیز پیوندی ناگسستنی دارند و نمادی از اندوه و پاکی به شمار می روند. سفر به این دشت ها، به ویژه در فصل پرطراوت بهار، فرصتی بی نظیر برای رهایی از دغدغه های روزمره و غرق شدن در عظمت خلقت است. اما در کنار این لذت، وظیفه ای خطیر نیز بر دوش هر بازدیدکننده قرار می گیرد؛ وظیفه حفاظت از این گونه نادر و ارزشمند. با رعایت اصول طبیعت گردی مسئولانه و احترام به محیط زیست، می توانیم این میراث گران بها را برای آیندگان حفظ کنیم تا آن ها نیز بتوانند از تماشای «اشک مریم» در دامان طبیعت بکر ایران بهره مند شوند. امید است این راهنمای جامع، سفری خاطره انگیز و پربار را برای تمامی دوستداران طبیعت رقم بزند و الهام بخش آنان برای بازگشت دوباره به این سرزمین شگفتی ها باشد.